ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
1 | 2 | |||||
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
* راه نوزدهم: کناره گیری از مردم و رویگردانی از آنان
و از جمله: اینکه انسان از مردم رویگردان میشود، از آنان کنارهگیری و دوری مینماید، با خود فکر میکند که این کار برایش خیر است؛ چون از مردم کنارهگیری کند، میگوید: به این دلیل از مردم کنارهگیری کرده و رویگردانم که: میترسم به ایشان ضرر برسانم، یا به آنان بدی کنم، یا به ایشان ظلم نمایم، چنانکه امام احمد ـ در آخر عمرش ـ مدتی اندک از مردم کنارهگیری کرد و رویگردان شد، پس به وی گفتند: ای امام! گفته میشود: از مردم کنارهگیری کردهای؟ گفت: "من از مردم کنارهگیری کردم؟! این مردم هستند که از من کنارهگیری نمودند". لیکن مذموم آن است که: برای برتری بر مردم و نکوهش آنان، از ایشان کنارهگیری کند، از مخالطت با ایشان تکبر بورزد و خود را برتر از ایشان بداند؛ پس خودخواه و متکبر بوده و برای علمش ناز کند، پس مردم را نکوهش کرده و از آنان عیب بگیرد و «مَنْ قَالَ: هَلَکَ النَّاسُ، فَهُوَ أَهْلَکُهُمْ»[1].
(کسی که بگوید: مردم هلاک شدند، پس وی ایشان را هلاک کرده است).